و حضرت صادق عليه السّلام فرموده كه : « قضاة ، چهار طايفه‌اند ؛ سه طايفه در آتشند ، و يك طايفه در جنّت ؛ اوّل : مردى كه حكم كند به جور و عالم باشد به جور خود ؛ پس او در آتش است . دوم : مردى كه حكم كند به جور و نداند ؛ پس او در آتش است . سيم : مردى كه حكم نمايد به حقّ و نداند ؛ پس او در آتش است . چهارم : مردى كه حكم كند به حقّ و بداند ؛ پس او در بهشت است . و حكم ، دو حكم است ؛ حكم حقّ تعالى ، و حكم اهل جاهليّت ؛ پس كسى كه خطا كرد حكم الهى را ، حكم كرده است به حكم اهل جاهليّت ، و كسى كه حكم كند در دو درهم ، به غير آنچه حقّ تعالى نازل فرموده ؛ پس بتحقيق ، كافر است » . لهذا حضرت امام ص مىفرمايد : كسى كه حكم كند به محض خير كه محتمل صدق و كذب است بدون معاينه ؛ پس او جاهل است ، و گرفته مىشود به جهل خود ، و گناهكار است به حكم خود ؛ يعنى تحقيق و علم در احكام ، لازم است ، و ظنّ كفايت نمىكند . و از حضرت صادق ص از حضرت امير المؤمنين ص وارد است كه : « مبغوض‌ترين خلايق به سوى حقّ تعالى دو طايفه‌اند ؛ اوّل : مردى كه فتوى دهد در دين حقّ تعالى به غير حقّ ؛ و او مردى است كه موكّل كرده است او را حقّ تعالى به سوى نفس خود » ؛ يعنى توكّل او بر خود است نه بر حقّ تعالى ؛ زيرا كه گرفته است هواى خود را إله خود : أَضَلَّهُ اللَّهُ عَلى عِلْمٍ « 12 » ، و حقّ تعالى مىفرمايد به چنين اشخاص : اعْمَلُوا ما شِئْتُمْ « 13 » . و مىفرمايد : « پس چنين كس ، تجاوز كرده است از « قصد سبيل » « 14 » ؛ يعنى مايل است از طريق حقّ

--> ( 12 ) - . . . خدايش از روى علم به گمراهى كشيده ؛ يعنى خداى تعالى او را به علم خودش واگذارده است : سورهء 45 آيهء 23 ( 13 ) - . . . هرچه خواهيد بكنيد . . . : سورهء 41 آيهء 40 ( 14 ) - راه ميانه ، طريق اعتدال